projektant i kierownik budowy elektrowni fotowoltaicznych, autor projektów o łącznej mocy zainstalowanej ponad 1000 MWp | Stan wiedzy: kwiecień 2025
Instalacje fotowoltaiczne palą się rzadko. Gdy już do tego dochodzi, przyczyną zwykle nie są panele ani falowniki, lecz błędy w połączeniach elektrycznych: źle zaciśnięte złączki, niedokręcone zaciski i niewłaściwie prowadzone przewody. Tak wynika z badań przeprowadzonych w Niemczech i Wielkiej Brytanii. W artykule wyjaśniam, skąd bierze się ryzyko pożaru instalacji PV, które jej elementy są najbardziej narażone i jakie rozwiązania, także spoza branży fotowoltaicznej, pomagają temu ryzyku zapobiegać.
Najważniejsze w skrócie
- Pożary instalacji PV są rzadkie. W badaniu TÜV Rheinland i Fraunhofer ISE ok. 210 pożarów spowodowanych przez fotowoltaikę przypadało na ponad 1,3 mln działających instalacji w Niemczech.
- Najczęstszą przyczyną są błędy montażowe, a nie wady paneli czy falowników.
- Najbardziej narażone są połączenia: złączki, zaciski, przewody, skrzynki i rozdzielnice.
- Prądu z paneli nie da się wyłączyć, dopóki pada na nie światło, dlatego liczy się jakość każdego połączenia.
- Ryzyko ograniczają m.in. naklejki termoczułe, bezprzewodowe czujniki temperatury, automatyczne gaszenie pianą lub płynną gumą, rozdzielenie zabezpieczeń i elektroniki oraz czujki dymu i płomienia połączone z centralą przeciwpożarową.
- Oszczędność kilku procent na wykonawstwie może kosztować wielokrotnie więcej w ciągu 25-30 lat eksploatacji.
Czy instalacje fotowoltaiczne często się palą?
Nie. Pożary spowodowane przez instalacje fotowoltaiczne zdarzają się rzadko, choć liczba interwencji w budynkach z panelami rośnie razem z liczbą samych instalacji.
Polska fotowoltaika rośnie bardzo szybko. Według Agencji Rynku Energii na koniec maja 2026 r. moc zainstalowana PV w Polsce wynosiła prawie 27 GW. Mniej więcej połowa to blisko 1,64 mln instalacji prosumenckich na dachach domów, reszta to instalacje firmowe i farmy fotowoltaiczne. To farmy odpowiadają dziś za większość nowych mocy.
Państwowa Straż Pożarna odnotowała w 2020 r. 145 zdarzeń, w których opisie pojawiło się słowo „fotowoltaika”, a w 2024 r. już 808. Te dane łatwo jednak źle odczytać. Straż nie prowadzi osobnej statystyki pożarów wywołanych przez instalacje PV. Do zestawienia trafia każde zdarzenie w budynku z panelami, także wtedy, gdy ogień zaczął się od komina albo kuchenki.
Dokładniejszych danych dostarcza badanie TÜV Rheinland i Fraunhofer ISE. Przez cztery lata jego autorzy analizowali pożary i przegrzania instalacji fotowoltaicznych w Niemczech. Z ok. 430 przypadków mniej więcej połowa, ok. 210, miała źródło w samej instalacji. Działało wtedy ponad 1,3 mln systemów, więc poważne szkody dotyczyły znikomego ułamka instalacji.
Co najczęściej powoduje pożar instalacji fotowoltaicznej?
Najczęstszą przyczyną są błędy popełnione podczas montażu. Wskazują na to zarówno niemieckie badanie TÜV Rheinland i Fraunhofer ISE, jak i brytyjska analiza BRE National Solar Centre. Problemy rzadko wynikają z wad samych paneli czy falowników. Znacznie częściej ich źródłem jest sposób, w jaki elementy instalacji zostały ze sobą połączone.
Typowe błędy to łączenie złączek różnych producentów, zaciskanie ich nieodpowiednim narzędziem, niedokręcone zaciski i przewody ocierające się o konstrukcję. Każdy z nich może przez lata pozostać niewidoczny, a potem doprowadzić do przegrzania.
Dlaczego instalacji fotowoltaicznej nie da się po prostu wyłączyć?
Bo panele wytwarzają prąd zawsze, gdy pada na nie światło. Wyłączenie falownika lub rozłącznika nie usuwa napięcia z przewodów między panelami. W zależności od wielkości instalacji napięcie to sięga kilkuset, a nawet ponad tysiąca woltów.
Słabe połączenie stawia prądowi większy opór, więc się nagrzewa. Im bardziej się nagrzewa, tym szybciej się niszczy, a im bardziej jest zniszczone, tym mocniej się grzeje. Na końcu tej drogi może pojawić się łuk elektryczny, czyli ciągłe wyładowanie o temperaturze, która zapali niemal wszystko w pobliżu. W zwykłej domowej sieci taki łuk często gaśnie sam. W instalacji fotowoltaicznej może płonąć tak długo, jak świeci słońce.
Do tego dochodzi skala. Instalacja na dachu hali ma tysiące połączeń, farma gruntowa dziesiątki tysięcy. Wystarczy, że jedno z nich zostanie wykonane niedbale.
Które elementy instalacji PV są najbardziej narażone na przegrzanie?
Najbardziej narażone są miejsca połączeń elektrycznych. Ryzyko skupia się w pięciu obszarach.
1. Złączki między panelami. To małe wtyczki łączące przewody. Najczęstsze błędy to łączenie złączek różnych producentów, które tylko wyglądają na pasujące, i zaciskanie ich zwykłymi szczypcami zamiast specjalnym narzędziem. W dniu odbioru wszystko działa. Problem ujawnia się po kilku sezonach.
2. Przewody prowadzone „jakoś”. Kabel, który luźno zwisa pod panelami albo ociera się o ostrą krawędź konstrukcji, po kilku latach słońca, mrozu i wiatru traci izolację. Na dachach przewodom szkodzą też ptaki i kuny, na farmach gryzonie.
3. Zaciski i połączenia śrubowe. Każde z nich trzeba dokręcić z określoną siłą. Zbyt słabo dokręcone z czasem się poluzuje, bo metal pracuje przy każdej zmianie temperatury. Zbyt mocno dokręcone uszkodzi przewód.
4. Skrzynki i przepusty kablowe. Wilgoć, kurz i owady dostające się do środka przez źle uszczelnione otwory na kable to cicha przyczyna wielu awarii. Obudowa, która w katalogu jest szczelna, przestaje taka być, gdy ktoś na budowie dowierci w niej otwór „na szybko”.
5. Odbiór tylko na papierze. Instalacja, której nikt porządnie nie zmierzył ani nie obejrzał kamerą termowizyjną w czasie pracy, jest niewiadomą. Większości opisanych usterek nie widać gołym okiem.
Czy instalacja dachowa jest bardziej narażona na pożar niż farma gruntowa?
Ryzyko powstania usterki jest podobne, bo w obu przypadkach decyduje jakość połączeń. Różnią się natomiast skutki pożaru i to, jak szybko zostanie wykryty.
| Kryterium | Instalacja dachowa | Farma gruntowa |
|---|---|---|
| Co jest zagrożone | Budynek, ludzie i działalność firmy | Infrastruktura elektrowni i otoczenie |
| Wykrycie usterki | Zwykle szybsze, bo obiekt jest użytkowany | Może trwać dłużej, bo farma leży z dala od zabudowań |
| Dodatkowe czynniki ryzyka | Palne pokrycia i izolacje dachu, utrudnione gaszenie | Sucha roślinność pod panelami, gryzonie |
| Typowe skutki | Przerwa w działalności, naprawa dachu, szkoda ubezpieczeniowa | Utrata produkcji w szczycie sezonu, naprawa infrastruktury |
Na dachu nawet niewielki pożar może oznaczać zatrzymanie zakładu i koszty wielokrotnie wyższe niż wartość samej instalacji. Na farmie awaria jednej grupy połączeń potrafi wyłączyć sporą część elektrowni. Dzieje się to zwykle w środku sezonu, bo wtedy połączenia pracują pod największym obciążeniem.
Jak dodatkowo zabezpieczyć instalację fotowoltaiczną przed pożarem?
Podstawą jest staranny montaż i rzetelny odbiór. W obiektach, które projektuję i buduję, stosuję dodatkowo rozwiązania zaczerpnięte z energetyki zawodowej, przemysłu i motoryzacji. W fotowoltaice wciąż są rzadkością, choć pasują do niej bardzo dobrze.
Naklejki termoczułe: trwały ślad każdego przegrzania
To rozwiązanie z rozdzielnic elektroenergetycznych i kolei. Na zaciski w skrzynkach i rozdzielnicach nakleja się niewielkie etykiety, które po przekroczeniu określonej temperatury trwale zmieniają kolor. Działają jak czarna skrzynka. Nawet jeśli połączenie przegrzało się pół roku temu w upalne popołudnie, serwisant zobaczy to gołym okiem przy najbliższym przeglądzie, także zimą albo w pochmurny dzień, gdy kamera termowizyjna niewiele pokaże.
Bezprzewodowe czujniki temperatury: stały nadzór nad połączeniami
W rozdzielnicach średniego napięcia od dawna montuje się na szynach i zaciskach małe bezprzewodowe czujniki temperatury, które nie potrzebują baterii. Przenoszę to rozwiązanie w najważniejsze miejsca instalacji PV. Czujniki wysyłają odczyty do systemu monitoringu, a ten podnosi alarm, gdy jedno połączenie grzeje się bardziej niż sąsiednie, pracujące pod tym samym obciążeniem. Zamiast przeglądu raz w roku instalacja jest nadzorowana przez cały rok.
Automatyczne gaszenie pianą lub płynną gumą
W obudowach z zabezpieczeniami stosuję systemy gaszenia, które uruchamiają się samoczynnie pod wpływem wysokiej temperatury, bez zasilania i bez udziału człowieka. Środkiem gaśniczym jest piana albo tzw. płynna guma, czyli polimer, który po podaniu tworzy szczelną, elastyczną powłokę i odcina ogniu dostęp powietrza. Podobne systemy chronią komory silnikowe, maszyny przemysłowe i szafy serwerowe. Ogień zostaje stłumiony w zamkniętej obudowie, zanim wydostanie się na dach albo na trawę.
Zabezpieczenia i elektronika w osobnych, oddalonych obudowach
Elementy zabezpieczające umieszczam w osobnej obudowie, a elektronikę w innej, oddalonej od pierwszej. Jeśli w jednej z nich dojdzie do przegrzania lub zapłonu, ogień nie przeniesie się od razu na drugą. Łatwiej też zlokalizować źródło problemu i ograniczyć zakres szkody.
Czujki dymu i płomienia połączone z zewnętrzną centralą przeciwpożarową
W pomieszczeniu, w którym znajduje się rozdzielnica z zabezpieczeniami, warto zamontować czujki dymu i płomienia. Sygnał z nich powinien trafiać do zewnętrznej centrali sygnalizacji pożarowej. Dzięki temu alarm dotrze do właściwych osób także wtedy, gdy w obiekcie nikogo nie ma, co znacznie skraca czas reakcji.
Projekt zaopiniowany pod kątem OWU i przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych
Przed realizacją projekt instalacji jest opiniowany pod kątem zgodności z ogólnymi warunkami ubezpieczenia (OWU) ubezpieczyciela inwestora lub przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a często na oba sposoby. Inwestor wie wtedy przed budową, że zastosowane rozwiązania spełniają wymagania ubezpieczyciela. W razie szkody nie zaskoczy go pytanie o zgodność instalacji z warunkami polisy.
Żadne z tych rozwiązań nie zastąpi starannej roboty. To kolejne linie obrony, a nie usprawiedliwienie dla bylejakości. W połączeniu z dobrym wykonawstwem sprawiają, że problem zostaje wychwycony, zanim zamieni się w szkodę.
Czy opłaca się zapłacić więcej za staranniejsze wykonanie instalacji PV?
W większości przypadków tak. Różnica w cenie między najtańszą a staranniejszą ofertą to zwykle kilka procent budżetu, a koszty jednej poważnej awarii mogą ją wielokrotnie przekroczyć.
Przykład: dachowa instalacja o mocy 500 kW na hali magazynowej może latem wyprodukować w ciągu miesiąca około 70 MWh energii. Jeśli firma zużywa ją na miejscu, każdy miesiąc postoju oznacza kilkadziesiąt tysięcy złotych wydanych na prąd z sieci. Do tego dochodzą ekspertyza i naprawa, może remont dachu, przestój w pracy obiektu oraz pytania ubezpieczyciela o dokumentację.
Dlatego zamiast pytać „ile zaoszczędzę na budowie?”, lepiej zapytać „ile zarobię na tym, że przez lata nie będę mieć kłopotów?”. Instalacja ma pracować 25-30 lat. Każdy rok bez awarii to realny zysk. Nie widać go w ofercie, ale widać go w wynikach.
Jak sprawdzić, czy wykonawca instalacji fotowoltaicznej dba o bezpieczeństwo pożarowe?
Wystarczy zadać mu kilka konkretnych pytań. Żeby ocenić odpowiedzi, nie trzeba być elektrykiem:
- Kto dokładnie będzie wykonywał połączenia elektryczne i jakie ma doświadczenie?
- Czy złączki będą w pełni kompatybilne z panelami i czy będą zaciskane właściwym narzędziem?
- Jakie pomiary zostaną wykonane przy odbiorze? Czy instalacja zostanie sprawdzona kamerą termowizyjną w czasie pracy?
- Czy projekt zostanie zaopiniowany pod kątem OWU ubezpieczyciela lub przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych?
- Czy dostanę pełną dokumentację powykonawczą z protokołami pomiarów?
- Jak będą wyglądały przeglądy w kolejnych latach?
Wykonawca, który odpowiada konkretnie i bez zniecierpliwienia, zwykle wie, o co w tej pracy chodzi.
Podsumowanie: instalacja PV jest tak bezpieczna, jak jej najsłabszy element
Fotowoltaika jest dojrzałą i bezpieczną technologią, co potwierdzają dane z Europy. Pokazują one jednak także, że bezpieczeństwo nie wynika automatycznie z jakości paneli ani z marki falownika. Instalacja jest tak bezpieczna i trwała, jak jej najsłabszy element. Najczęściej okazuje się nim coś zupełnie zwyczajnego: kawałek przewodu, jedna złączka, jeden zacisk. To, czy wytrzymają 30 lat, zależy od staranności ludzi, którzy pracują na dachu albo na polu, oraz od tego, czy instalację zaprojektowano z myślą o wczesnym wykrywaniu problemów.
Najczęściej zadawane pytania o bezpieczeństwo pożarowe fotowoltaiki
Czy panele fotowoltaiczne mogą się zapalić same?
Pożary rzadko zaczynają się w samym panelu. Najczęściej źródłem są miejsca połączeń elektrycznych - złączki, zaciski i przewody - w których z powodu błędów montażowych lub zużycia dochodzi do przegrzania.
Czy w razie pożaru można wyłączyć instalację fotowoltaiczną?
Można odłączyć falownik i odciąć instalację od sieci, ale przewody między panelami pozostają pod napięciem, dopóki pada na nie światło. Dlatego tak ważna jest jakość połączeń po stronie paneli.
Jak często robić przegląd instalacji PV pod kątem bezpieczeństwa pożarowego?
Warto robić go co najmniej raz w roku, najlepiej z badaniem kamerą termowizyjną w słoneczny dzień, gdy instalacja pracuje pod dużym obciążeniem. Między przeglądami połączenia mogą stale nadzorować czujniki temperatury i naklejki termoczułe.
Czy można łączyć złączki fotowoltaiczne różnych producentów?
Nie należy tego robić. Złączki różnych producentów mogą wyglądać identycznie, a jednak różnić się wymiarami i materiałami. Takie połączenie z czasem się nagrzewa. Niemieckie badanie TÜV Rheinland i Fraunhofer ISE wskazało niekompatybilne złączki jako jedno ze źródeł pożarów.
Na czym polega badanie termowizyjne instalacji fotowoltaicznej?
To zdjęcia instalacji wykonane kamerą rejestrującą temperaturę. Przegrzane połączenia widać na nich jako jasne punkty, zanim dojdzie do awarii. Badanie wykonuje się w czasie pracy instalacji, najlepiej w słoneczny dzień.
Czy ubezpieczyciel ma wpływ na zabezpieczenie przeciwpożarowe instalacji PV?
Tak. Ogólne warunki ubezpieczenia (OWU) mogą zawierać wymagania dotyczące wykonania, zabezpieczeń i przeglądów instalacji. Dlatego warto zaopiniować projekt pod kątem OWU, a w razie potrzeby także u rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, jeszcze przed budową.
Czy instalacja dachowa jest bardziej niebezpieczna niż farma fotowoltaiczna?
Ryzyko powstania usterki jest podobne, bo w obu przypadkach decyduje jakość połączeń. Różnią się skutki: na dachu zagrożony jest budynek i działalność firmy, a na farmie usterka może dłużej pozostać niezauważona, a ogień może przenieść się na suchą roślinność.
Czy farma fotowoltaiczna może spowodować pożar traw?
Może, jeśli usterka elektryczna wystąpi w pobliżu suchej roślinności. Dlatego na farmach ważne są utrzymanie roślinności pod panelami, staranne prowadzenie przewodów i szybkie wykrywanie usterek.
Źródła
- Agencja Rynku Energii - dane o mocy zainstalowanej fotowoltaiki w Polsce, maj 2026 (za: Globenergia.pl, „Polska ma już prawie 27 GW fotowoltaiki”).
- Państwowa Straż Pożarna - zestawienie zdarzeń z udziałem instalacji fotowoltaicznych 2020-2025 (za: Globenergia.pl, „Ile instalacji fotowoltaicznych płonie w Polsce w ciągu roku?”, listopad 2025).
- TÜV Rheinland, Fraunhofer ISE - projekt „Bewertung des Brandrisikos in Photovoltaik-Anlagen” (PV-Brandschutz), komunikat z 2015 r. oraz wyniki warsztatów eksperckich z 2013 r.
- BRE National Solar Centre - „Fire and Solar PV Systems - Investigations and Evidence”, raport dla rządu Wielkiej Brytanii.
Grafiki: opracowanie własne.
O autorze
mgr inż. Tomasz Piotrowiak - projektant i kierownik budowy elektrowni fotowoltaicznych, z uprawnieniami budowlanymi od 2013 r. W 2014 r. kierował budową jednej z pierwszych farm fotowoltaicznych w Polsce, w miejscowości Guja (woj. warmińsko-mazurskie). Jako czynny projektant ma w dorobku instalacje fotowoltaiczne o łącznej mocy zainstalowanej ponad 1000 MWp.
